خواجه نصير الدين الطوسي
522
اخلاق محتشمى ( فارسى )
[ شعر : ] ( لا اشرئبّ الى ما لم يفت طمعا ) * و لا ابيت على ما فات خسرانا ( 19 ) اى پسر ! از حسد حذر كن ، و جايز مدار ، و از نفس خود راضى مباش به آنكه « 1 » ترا حسد عادت گردد ، و خلق « 2 » بد در طبيعت تو استقرار يابد كه مضرت اين دو خصلت هم به تو [ 17 پ ] سرايت كند ، و تبعهء آن به تو عايد باشد و مؤنت و رنج و رنج آن از نفس تو « 3 » زايل نشود . و در سخن حكما آمده است : « اعدل الدّاء الحسد ، فانّه ينتصف من الحاسد للمحسود » معنى اين سخن آنست كه : عادلترين دردها حسد است كه حاسد را در آتش خشم و حقد چندان مبتلى دارد كه داد محسود ازو بستاند . و در احاديث سلف آمده است كه : از حسد حذر كنيد كه اول گناهى كه در آسمان و ( در ) زمين به آن در خداى عاصى شدند حسد بود : در آسمان حسد ابليس برآدم كه بفرمان خداى از سجده كردن او را ترفع نمود ، و در زمين حسد قابيل بر هابيل تا « 4 » او را بكشت ، فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ . و هر وقت كه تو بمضرّت نفس خود قيام نمائى ، سعى دشمن در مخاصمت خود كفايت كرده باشى كه عداوت تو با [ نفس ] خود مضرتر و با غايلهتر از دشمنى غير تو تواند بود . و هيچكس باصلاح ذات ، و نفع نفس ، و تهذيب خلق تو از تو سزاوارتر نباشد .
--> ( 1 ) - خ : نه آنكه . ( 2 ) - خ : ظن . ( 3 ) - ص : و . ( 4 ) - خ : كه .